احمد حیدری

بررسی تطور محتوایی شعرحسان بن ثابت انصاری در دوران جاهلی و اسلامی

شنبه 29 اسفند 1394 05:15 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: خمریات ( شعر الخمر ) ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، الأدب الإسلامی ، شعر هجو (نکوهش) در ادبیات عرب ، شعر و ادب جاهلی ، حسان بن ثابت ،

       بررسی تطور محتوایی شعرحسان بن ثابت انصاری در دوران جاهلی و اسلامی

نوع مقاله: طرح پژوهشی

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید

چکیده

محتوای اشعار اسلامی حسان در مقایسه با اشعار جاهلی وی هم از نظر کیفی و هم از نظر کمی دچار تغییر و دگردیسی شده است. در پاره ای از اشعار اسلامی حسان شاهد مفاهیم و تعابیر کاملا جدیدی هستیم که در دوران جاهلی شاعر سابقه نداشته است، مزید بر اینکه وی در دوران اسلامی از پاره ای اغراض شعری مانند خمریات و قصاید صرفاٌ عاشقانه که در دوران جاهلی به آنها پرداخته بود، روی برتافته ، و به جای اینچنین اغراضی شعر خویش را درخدمت دفاع از دین مبین اسلام و رسول معظم(ص) و یاران وی قرار داده است. اما حسان در اشعار مدحی و مرثیه های خود همان روال سابق جاهلی را در پیش گرفته و مضامین و مفاهیم آنرا دوباره تکرار کرده است. میزان مدیحه ها و مرثیه های حسان در دوران اسلامی به مراتب بیشتر از دوران جاهلی است، به این معنی که شاعر در دوران جاهلی تمایل چندانی به مدح و رثا نداشته و در دوران اسلامی بیشتر به این اغراض پرداخته است.

کلیدواژگان:حسان؛ تطور خمریات و هجویات؛ تغزل؛ مدیحه؛ دوره جاهلی و اسلامی




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: حسان بن ثابت ، العصر الجاهلی الإسلامی ، شعر دوره جاهلی اسلامی ، شعر خمریات ، شعر الخمر ، الهجاء حسان بن ثابت ، مدح دوره جاهلی اسلامی ،
آخرین ویرایش: شنبه 29 اسفند 1394 05:22 ب.ظ

أسباب ستر المرأة وسفورها فی شعر العصر الجاهلی

جمعه 14 اسفند 1394 03:03 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: موضوعات شعر قدیم عربی ، شعر و ادب جاهلی ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ،

أسباب ستر المرأة وسفورها فی شعر العصر الجاهلی

سید حیدر الشیرازی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

الملخص

إنّ لِستر المرأة العربیة وحجابها وعفافها أهمیة بالغة اکترث بها الثقافة الجاهلیة وتناولها الشعراء وصفاً ومدحاً وفخراً لأنفسهم. وکان لهذا التستّر والعفاف دلالات فطریة ولفظیة ذکرناها فی هذه الوجیزة. ولکن المرأة فی العصر الجاهلی کما کانت متسترة، کانت سافرة ولسفورها دواعٍ مختلفة نشأ معظمها متأثراً بالأفکار والتقالید الجاهلیة فدراسة أسباب السفور موضوع آخر نوقش فی هذا المقال من خلال الأدب الشعری فی هذا العصر.وکان من أهم تلک الأسباب: الحزن والمصیبة والخوف من السبی فی الحروب وإبراز الحسن والمحبة وداعیة الفقر والمسکنة.

الكلمات الرئیسیة: المرأة؛ الستر؛ العفاف؛ السفور

منابع استفاده شده در مقاله:

آلوسی، أبوالفضل محمود. لاتا. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. 30ج. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

البستانی، فؤاد أفرام. لاتا.  المجانی الحدیثة:عن مجانی الأب شیخو. اختیار ودرس وشرح وتبویب لجنة من الأساتذة. الطبعة الثالثة. 5ج. بیروت: دارالمشرق.

الأبشیهی، شهاب الدین محمد بن أحمد أبی الفتح. 1986م. المستطرف فی کل فن مستظرف. تحقیق مفید محمد قمیحة. الطبعةالثانیة. 2ج. بیروت: دارالکتب العلمیة.

ابن الأثیر. 1966م . الکامل فی التاریخ. 12ج. بیروت: دار صادر للطباعة والنشر.

ابن سعد، محمد. لاتا. الطبقات الکبری. 8ج. بیروت: دارصادر.

ابن عساکر. 1415ق. تاریخ مدینة دمشق. تحقیق علی شیری. 70ج. مطبعة دارالفکر.

ابن قیس، محمد بن عبید بن سفیان. 1997م. قری الضیف. تحقیق عبدالله بن أحمد المنصور. الطبعة الأولی.  الریاض:  أضواء السلف.

ابن منظور، محمد بن مکرم بن منظور الافریقی المصری. لاتا.  لسان العرب. الطبعة الأولی. 15ج. بیروت: دار صادر.

أبو رحاب ، حسان. 1947م. الغزل عند العرب. الطبعة الأولی. القاهرة: مطبعة مصر.

الأصفهانی، أبوالفرج. لاتا.  الأغانی. تحقیق سمیر جابر. الطبعة الثانیة. 24ج. بیروت: دار الفکر.

الأعشی. 1994م. دیوان الأعشی الکبیر میمون بن قیس. شرح وقدم له ووضع هوامشه وفهارسه حنا نصر الحتی. الطبعة الثانیة. بیروت: دارالکتاب العربی.

الأمین، السید محسن. لاتا.  أعیان الشیعة. تحقیق وتخریج حسن الأمین. 10ج. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.

البستانی، فؤاد أفرام. لاتا.  المجانی الحدیثة عن مجانی الأب شیخو. الطبعة الثانیة. بیروت: المطبعة الکاثولیکیة.

البغدادی ، أحمد بن علی أبوبکر . لاتا. تاریخ بغداد. 14ج. بیروت: دار الکتب العلمیة.

الجمحی، محمد بن سلام. لاتا.  طبقات فحول الشعراء. تحقیق محمود محمد شاکر. جدة: دار المدنی.

الحسینی الکاشانی، السید عباس. 1400ق.  حدائق الأنس فی نوادر العرب والفرس. الطبعة الأولی. قم: مطبعة الخیام.

الحوفی، أحمد محمد. لاتا.  الغزل فی العصر الجاهلی. بیروت: دارالقلم.

الحوفی، أحمد محمد. 1980م. المرأة فی الشعر الجاهلی. الطبعة الثالثة. القاهرة: دار النهضة للطبع والنشر.

الحلبی. 1400ق. السیرة الحلبیة. 3ج. بیروت: دارالمعرفة.

الزبیدی. 1994م. تاج العروس. 20ج. بیروت: دارالفکر.

زکی صفوت، أحمد. لاتا. جمهرة خطب العرب. 3ج. بیروت: المکتبة العلمیة.

السجستانی، ابن الأشعث. 1990م. سنن أبی داوود. الطبعة الأولی. أخرج وراجع ووضع فهارسه مکتب الدراسات والبحوث فی دار الفکر.

السید المرتضی. 1907 م. الأمالی. تصحیح وتعلیق الشیخ أحمد بن الأمین الشنقیطی. الطبعةالأولى. منشورات مکتبة آیة الله العظمى المرعشی النجفی.

شلبی، عبد المنعم عبد الرؤف. لاتا. دیوان عنترة بن شداد. مصر: مطبعة شرکة فن الطباعة.

الشوری، مصطفی عبدالشافی. 1983م. شعر الرثاء فی العصرالجاهلی. بیروت: الدار الجامعیة للطباعة والنشر.

الضبی. لاتا.  المفضلیات. شرح الأستاذین شاکر وهارون. مصر: مطبعة المعارف.

الطائی. لاتا. دیوان الحاتم الطائی. شرحه وضبط نصوصه وقدم له عمر فاروق الطباع. بیروت: شرکة دار الأرقم بن أبی الأرقم.

الطبرسی، الفضل بن الحسن. 1379ق . مجمع البیان فی تفسیر القرآن. 10ج. بیروت: دار الإحیاء للتراث العربی.

الطوسی، أبو جعفر محمد بن الحسن بن علی. 1409ق. التبیان فی تفسیر القرآن (تفسیر التبیان). تحقیق محمد حبیب قصیر العاملی. الطبعة الأولی. 10ج. قم: مکتب الاعلام الإسلامی(الأفست من الطبعة البیروتیة).

العسکری، أبوهلال. 1988م. جمهرة الأمثال. تحقیق محمد أبو الفضل إبراهیم وعبد المجید قطامش. الطبعة الثانیة. بیروت: دارالفکر.

الفراهیدی، خلیل بن أحمد. 1414ق. کتاب العین. الطبعة الأولی. 8ج. مؤسسة النشر الإسلامی.

القرشی، أبو زید محمد بن أبی طالب. 1926م. جمهرة أشعار العرب. مصر: المطبعة الرحمانیة.

القلقشندی، أحمد بن علی. 1987م. صبح الأعشی فی صناعة الإنشاء. تحقیق یوسف علی طویل. الطبعة الأولی. 8ج. دمشق: دارالفکر.

نجیبب عطوی، علی. 1993م. الخنساء بنت عمرو شاعرة الرثاء فی العصر الجاهلی. الطبعة الأولی. بیروت: دار الکتب العلمیة.

المتقی الهندی. لاتا.  کنز العمال. تحقیق الشیخ بکری حیانی والشیخ صفوة السقا. 16ج. بیروت: مؤسسة الرسالة.

المقرم، عبدالرزاق الموسوی. 1372ش. مقتل الحسین(ع) أو حدیث کربلاء. إیران: انتشارات شریف الرضی.

الموصلی، أبوالفتح ضیاء الدین. 1995م. المثل السائر. تحقِیق محمد محیی الدین عبد الحمید. 2ج. بیروت: المکتبة العصریة.

المیدانی النیسابوری، أبو الفضل أحمد بن محمد. لاتا.  مجمع الأمثال. تحقیق محمد محیی الدین عبد الحمید. 2ج. بیروت: دارالمعرفة.

نوری، میرزا حسین. لاتا. مستدرک الوسائل. الطبعة الأولی. 18ج. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.

واجدة مجید، عبدالله الأطرقجی. 1981م.  المرأة فی أدب العصر العباسی. الجمهوریة العراقیة: منشورات وزارة الثقافة والإعلام.

یوسف موسی، حسین والصعیدی، عبدالفتاح. 1410ق. الإفصاح فی فقه الّلغة. الطبعة الرابعة. 2ج. مکتب الإعلام الإسلامی.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: المرأة الجاهلیة ، زن دوره جاهلی ، الشعر الجاهلی المرأة ، المرأة الشعر ، زن شعر جاهلی ، الشعر الجاهلی ، الشعراء الجاهلیة ،
آخرین ویرایش: جمعه 14 اسفند 1394 03:14 ب.ظ

تحلیلی بر جنبه های مضمونی و زیبایی شناسی تغزل جاهلی در معلقات

جمعه 30 بهمن 1394 08:38 ق.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ، شعر و ادب جاهلی ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ،

تحلیلی بر جنبه های مضمونی و زیبایی شناسی تغزل جاهلی در معلقات

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

تأثیر زمان و مکان بر اندیشه و احساس شاعر و استعداد و خلاقیت خود او در ارائه تصاویر هنری در شعر دوره جاهلی و مخصوصا معلقات قابل ملاحظه است. معلقات به  عنوان قصاید برگزیده نماد و سمبل شعر دوره جاهلی بشمار می آیند این قصاید اگر چه از نظر مضمون و غرض اصلی با یکدیگر تفاوت دارند اما ساختار آن ها بخصوص مقدمه تغزلی شان با ویژگی های منحصر به فردی که دارد تمایز و هویت خاصی به آن ها بخشیده است.

این مقاله به روش کتابخانه ای با تحلیل مضمون ابیاتی از تغزل هر یک از معلقات به تبیین تأثیر محیط طبیعی بر اندیشه و نوع نگاه شاعر جاهلی و حتی بر ساختار قصیده او پرداخته است سپس عواملی که نقش مؤثری در اعطای جمال فنی و ظرافت هنری به قصاید داشته اند مورد تحلیل قرار داده است. عنایت به زمان و محیط طبیعی، ترکیب ساختاری و بلاغی، ذکر و حذف قیود، تیزبینی و تعمد شاعر در کیفیت ارائه هنرمندانه تصاویر به قصد  انگیزش عواطف از جمله عواملی هستند که اسباب تمایز،‌ قوت و پویایی تغزل جاهلی را فراهم آورده است.

کلیدواژگان: تغزل جاهلی؛ تحلیل مضمون؛ زیبایی شناسی؛ معلقات

مقدمه

برخی دانش ها چون فیزیک، شیمی، ریاضی، مکانیک و فلسفه از جمله علوم عقلی هستند که استدلال منطقی بر همه آن ها حاکم است. در این بخش از معرفت بشری جایی برای عواطف انسانی چون صمیمیت و مهربانی و عطوفت وجود ندارد. این دانش ها نه از عنصر خیال سهمی دارند و نه هم از احساس و عاطفه رنگ می پذیرند. عنصرهای دخیل در خلق یک اثر ادبی هم عقل است و هم عاطفه و احساس و هم ذوق و ابتکار و خلاقیت خود ادیب.

اجتماع عناصر مذکور سبب شده است تا در تقسیم بندی دانش ها و معرفت های بشری جایگاه ویژه ای را به ادبیات اختصاص دهند. برخی محققان و  ناقدان معتقدند ادبیات از جمله هنرهای زیباست زیرا ادبیات همانند سایر هنرهای زیبا چون  موسیقی،  رقص، نمایشنامه، نقاشی، خط و مجسمه  سازی در پیدایش و شکل گیری خود از عنصر خیال بهره مند است. (فروخ، 1974: 1/ 45) برای تبیین میزان تأثیر عناصر ادبی اگر به   دیباچه بسیار معروف و زیبای سعدی بر گلستان و به عنوان مثال این چند سطر آن:

«منت خدای را عزّ و جلّ که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت، هر نفسی که فرو می رود ممد حیات است و چون برمی آید مفرح ذات پس در هر نفسی دو نعمت و بر هر نعمت شکری واجب» (سعدی، 1380: 34)، دقت شود، معلوم خواهد شد که قوت و زیبایی و متانت این متن ناشی از هنرمندی شاعر در استخدام الفاظ مناسب و بافت مستحکم و متین عبارات و استفاده از آرایه های لفظی و معنوی موجود در آن است که آن را به متنی زیبا و ماندگار تبدیل کرده است وگرنه در پس زمینه    این متن زیبا جز مفهوم ساده و بسیط"خدا را به این خاطر که زنده ایم شکر می گوییم"، نه نکته خاصی وجود دارد و نه هم مضمونی بکر.

از آن جا که وصف دامنه ی وسیعی دارد ناچار به جهت تحدید موضوع آن را به اجزای کوچکتری تقسیم کرده اند به عنوان مثال، وصف خاص زن را غزل نامیده و سخن در توصیف خود زن را هم به دو بخش تقسیم کرده اند بخشی که توصیف جسمانی و اندام ظاهری چون جمال صورت، تناسب قد، رنگ موی و کیفیت چشم باشد، غزل نام گرفته و آن بخش را که در بردارنده ی شکایت از فراق و شوق ملاقات و اظهار عشق و محبت باشد،  نسیب نامیده شده است. (فروخ، 1984: 1/49 )عده ای از ناقدان ومورخان ادبی نسیب وتغزل و تشبیب را یک معنای واحد دانسته اند. (قیروانی، 2001: 2/65)

مقدمه تغزلی قصاید معلقه  را می توان غزل کوتاه یا پیش در آمد غزل نامید. غزل در عصر اموی و توسط عمر بن ربیعه به یک فن مستقل شعری تبدیل شد. (فروخ، 1984:‌ 1/367) تا قبل از این دوره و مخصوصاً در دوره جاهلی غزل فقط به عنوان یک مضمون شعری، یکی از اغراض قصیده بود که در ابیاتی گاه اندک و گاه بسیار به صورت متوالی و گاه پراکنده در یک قصیده ذکر می شد.

انگیزش احساس و تحریک عاطفه مخاطبان هدف اصلی مقدمات غزلی قصاید جاهلی بوده است. توصیف دیار یار و گریه بر اطلال و دمن و شکایت از درد فراق و شدت شوق که قصیده با آن آغاز می شده است از نظر احساسی و عاطفی پر رنگ ترین بخش قصیده جاهلی به شمار می آید. می توان گفت دلیل آن است که این مفاهیم چون از دل بر آمده اند در دل هم می نشینند و محبوب دل واقع می شوند.(ابن قتیبه، 2001: 20)

نتیجه

تغزل جاهلی با تعبیرات ذوقی و بافت هنرمندانه اش در بردارنده ماده ای غنی از وجدانیات یعنی امور احساسی و عاطفی است فراخی و وسعت بادیه و عدم پیچیدگی های متنوع طبیعی، وسعت خیال و در عین حال سادگی و بساطت فکر شاعر جاهلی را فراهم آورده است. تغزل جاهلی از شرایط محیط طبیعی و قوانین اجتماعی بیشترین تأثیر را پذیرفته است. هجرت و کوچ از مضمون هایی است که در مقدمه غزلی اغلب معلقات وجود دارد زندگی در بادیه با کوچ نشینی پیوندی ناگسستنی دارد لذا وجود این مضمون در شعر جاهلی دلالت بر تأثیر پذیری مستقیم آن از شرایط محیط طبیعی دارد.

زن در زندگی قبیله ای به عنوان بنیان عزتمندی قبیله مورد عنایت و توجه خاص است. معشوقه درمقدمه ی تغزلی قصاید مبتذل نیست بلکه به قبیله ای تعلق دارد که سخت از او حمایت می کند. حمایت قبیله به عنوان عنصری فعال ضمن مهیا نمودن اسباب سوز و گداز و اشتیاق، عرصه تجلی عواطف و احساسات را فراهم آورده و ساختار محتوایی معلقات را غنایی ویژه بخشیده است.

بخش اعظمی از جمال فنی موجود در تغزلات ناشی از هنرنمایی ذوقی و ابتکاری شاعر است که از بعد زیبایی شناسی کمک زیادی به آراستگی و تزیین تصاویر نموده است. ذکر قیدهای خاص حالیه و زمانی و مکانی از مهمترین ابزارهای بکار گرفته توسط شاعر برای رونق بخشیدن و زیبا و پویا جلوه دادن مقدمات غزلی می باشد. بکارگیری این مضمون از سوی شاعران در دوره های بعد نشانه ماندگاری و موفقیت میراث گرانقدر ادب پویای جاهلی است.

منابع  استفاده شده در مقاله:                                                                                                

1- ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، تحقیق ابن قمیحه و محمد امین الضنّاوی، دار الکتب العلمیه، الطبعه الاولی، بیروت 2000م .

2- زوزنی، شرح الملقات السبع، الطبعه الاولی، مکتبه المعارف، بیروت ، 1972.

3- سعدی، مصلح الدین، گلستان، به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: صفی علیشاه، چاپ سیزدهم، 1380.

4- الشرقاوی، عفت،  دروسٌ و نصوصٌ فی قضایاء الادب الجاهلی، دار النهضه العربیه، بیروت: بی تا.

5- شیبانی، ابو عمرو، شرح المعلقات السبع، تحقیق عبدالمجید همّو، منشورات موسسه الاعلمی، الطبعه الاولی، بیروت 2001م.

6- ضیف،  شوقی، تاریخ الادب العربی ، الطبعه الثامنه، دار المعارف مصر،1960.

7- فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، دار العلم للملایین، الطبعه الخامسه، بیروت ، 1984.

8- قیروانی، ابن رشیق، العمده، تحقیق محمد عبدالقادر احمد عطا،  دار الکتب العلمیه، الطبعه الاولی، بیروت ،2001م.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: التغزل الجاهلیة ، المعلقات ، تحلیل معلقه ، زیبایی شناسی شعر جاهلی ، الشعر الجاهلی ، الجمالیة المعلقات ، الغزل الجاهلیة المعلقة ،
آخرین ویرایش: جمعه 30 بهمن 1394 08:41 ق.ظ

تداخل معنایی واژگان مترادف در ادبیات جاهلی و واژگان قرآن

جمعه 30 بهمن 1394 08:30 ق.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، الأدب الإسلامی ، شعر و ادب جاهلی ، علوم قرآنی ادبی ،

تداخل معنایی واژگان مترادف در ادبیات جاهلی و واژگان قرآن

اعظم پرچم; نصرالله شاملی

برای دانلود فایل کلیک کنید

چکیده

ترادف یک پدیده مشترک میان زبانهای ‌مختلف است. زبان‌شناسان دنیا نظرات گوناگونی درباره‌ی آن داشته‌اند. از این رو، این بحث ابتدا در میان زبان‌شناسان عربی بررسی و سپس درباره‌ی گستره ی آن در قرآن کریم بحث می‌شود. پدیده ترادف موافقان و مخالفانی دارد که هرکدام دلایل خاص خود را دارند و سبب پیدایش این اختلاف، نبودن تعریفی جامع و مانع از ترادف بوده است. از طرف دیگر واژگان عربی در قرآن به واسطه بافت و سیاق آیات، تحولات معنایی گسترده‌ای پیدا کرده است.

این نوشتار با پژوهش در معانی برخی از واژه‌های ‌مترادف در قرآن، درصدد است تداخل معنایی واژه‌های ‌مربوطه را به جای ترادف کامل مطرح نماید که همین امر موجب تولید و تکثیر معنایی شده است. به عنوان مثال خوف و خشیت تداخل معنایی دارند ولی به سبب تغایر مفهومی نمی‌توانند کاملاً عین هم باشند اما در انسانهایی نظیر انبیای الهی که مظهر تجلی صفات پروردگارند، خوف و خشیت مصداقاً در آنان به وحدت می رسد.از دستاوردهای تداخل معنایی، پیدایش شبکه‌های ‌معنایی واژگان در قرآن است که مجموعه‌های ‌سازمان دار با در هم پیوستگی بسیار از آن حاصل می آید. این شبکه‌های ‌معنایی معارف نهفته در آیات را روشن کرده و اندیشه نظام دار بودن آن معارف را تقویت می‌کند.

کلیدواژه‌ها‌: قرآن، ترادف، تداخل معنایی، زبان‌شناسی، معنی‌شناسی، سیاق، واژگان ترس، ادب جاهلی.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: تداخل معنایی ، قرآن شعر جاهلی ، القرآن الشعر الجاهلی ، معناشناسی قرآن ، زبان شناسی قرآن شعر ، زبان شناختی قرآن ، ادبیات جاهلی ،
آخرین ویرایش: جمعه 30 بهمن 1394 09:06 ق.ظ

نگاهی اجمالی به سیر تاریخی فکاهه (از عصر جاهلی تا اواخر دوره عبّاسی)

پنجشنبه 29 بهمن 1394 06:17 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، ادبیات طنز ( السخریة ) ، عصر عباسی ( ادبیات و تاریخ ) ،


نگاهی اجمالی به سیر تاریخی فکاهه (از عصر جاهلی تا اواخر دوره عبّاسی)

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

مسأله فکاهه در ادبیات عربی از دوران جاهلی به صورت های مختلف مطرح بوده و پیشرفت آن ارتباط تنگاتنگی با تحوّلات سیاسی و اجتماعی ایجاد شده در جامعه داشته است. در ادبیات عرب از زمان‌های بسیار دور تحت عنوان فکاهه کتاب‌های مختلفی نگاشته شده است که حکایت از وجود این نوع ادبی در زبان عربی دارد. اما اینکه این فن ادبی چه جایگاهی در ادبیات عربی دارد و تحولات آن چگونه و تحت تأثیر چه عواملی است نیاز به بررسی دارد . سیر تاریخی فکاهه ، ویژگی ها و فرود و فراز آن در دورههای گوناگون تا پایان عصر عباسی موضوعی است که این مقاله بدان پرداخته است .بعلاوه در این نوشتار موضوعات و سوژه های فکاهی و تغییرات آن در دوره های مختلف بررسی شده است . برای بررسی این موضوع نگارندگان به منابع ادبی و تاریخی قدیم و برخی از آثار نویسندگان معاصر در این زمینه مراجعه نموده اند. بررسیها نشان داد که، فکاهه همواره در ادبیات عرب وجود داشته و عصر عباسی عصر شکوفایی این فن ادبی است و در دوره های مختلف بسته به شرایط اجتماعی هر دوره مضامین فکاهی تغییر کرده است.

کلیدواژگان: فکاهه؛ تهکم؛ مزاح؛ عصر جاهلی؛ عصر عباسی؛ زبان و ادبیات عربی




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الشعر الفکاهی ، التهکم الشعر ، العصر الجاهلی ، العصر العباسی ، السخریة ، سیر تاریخی فکاهه ، الشعر التهکمی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 29 بهمن 1394 06:21 ب.ظ

از کرامت جاهلی تا کرامت قرآنی؛نشانه‌شناسی فرآیندهای گفتمانی «کرامت» در قرآن با تکیه بر الگوی تنشی

پنجشنبه 29 بهمن 1394 09:25 ق.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: گفتمان ( الخطاب ) ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، شعر و ادب جاهلی ، نشانه شناسی (السیمیائیة) ،

از کرامت جاهلی تا کرامت قرآنی؛نشانه‌شناسی فرآیندهای گفتمانی «کرامت» در قرآن با تکیه بر الگوی تنشی

هادی رهنما

استادیار دانشگاه پیام تور

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

الگوی تنشی (tensive) که متعلّق به گستره نشانه‌شناسی پساگریماسی محسوب می‌شود، به سوی «فرآیند تولید و دریافت معنا» جهت یافته است. الگوی تنشی، دو بُعد بنیادین ادراک را به مثابه ابعاد و ظرفیّت‌های معناسازی در نظر می‌گیرد: بعد فشاره‌ای (درونی، احساسی) و بعد گستره‌ای (بیرونی، شناختی)، به مثابه ظرفیت‌های پیشامعنایی، به ترتیب معرِّف «سطح بیان» و «سطح محتوا» هستند. سطوح مشخصی از فشاره و گستره پیوند می‌یابند و در محل هم‌پیوندی آنها نشانه-معنا شکل می‌گیرد. ابعاد فشاره‌ای-گستره‌ای شاخص‌هایی کمّی و قابل سنجش‌اند و این ویژگی الگوی تنشی را به ابزاری دقیق در تحلیل فرآیند گفتمانی هر نشانه-معنا، از جمله نشانه-معناهای قرآنی، تبدیل می‌کند. در این مقاله، ضمن معرفی نشانه‌شناسی تنشی به حیطه مطالعات قرآنی ـ کوششی که نخستین گام در این مسیر است ـ از باب نمونه، فرآیندهای گفتمانی و صورت‌بندی نشانه-معنای کرامت در قرآن کریم، با تکیه بر الگوی تنشی مطالعه شده است. فرآیندهای گفتمانی کرامت انسانی در قرآن کریم، در دو سطح تنشی محقق شده است: در سطح نخست، شاکله کرامت پیشینی (در فرهنگ جاهلی) که ناظر به افراد دارا و متعلق به تباری خاص بوده، به چالش کشیده شده، «کرامت عام» انسانی با دو مؤلفه‌ی انتساب تبار همه انسان‌ها به آدم علیه­السلام به مثابه مخلوقِ برتری ‌یافته بر فرشتگان، و برخورداری تمامی آدمیان از نعمت‌های خداوند، صورت‌بندی شده است. در سطح دوم تنشی، «کرامت خاص» انسانی در پیوند با ایمان و عمل صالح انسان صورت‌بندی شده است. این کرامتِ عند الله است که تنها مؤمنان و پرهیزکاران به آن دست می‌یابند.

کلیدواژگان: قرآن؛ نشانه‌شناسی؛ الگوی تنشی؛ دلالت؛ گفتمان؛ نشانه-‌معنا؛ کرامت؛ انسان




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: دلالت گفتمان ، نشانه معناشناختی شعر ، قرآن شعر جاهلی ، علم الدلالة الشعر ، گفتمان شعر ، دلالة الخطاب ، الگوی تنشی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 29 بهمن 1394 09:29 ق.ظ



تعداد کل صفحات : 3 1 2 3
پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو